واژه‌نامه پزشکی
تعریف ساده و دقیق اصطلاحات تجهیزات پزشکی و سلامت.
آ
- آرتروسکوپی
- روشی کم‌تهاجمی برای مشاهده، تشخیص و درمان مشکلات داخل مفصل با وارد کردن دوربین باریکی (آرتروسکوپ) از طریق برش‌های کوچک.
- آندوسکوپ
- ابزاری لوله‌ای، سخت یا انعطاف‌پذیر، مجهز به منبع نور و سامانه تصویربرداری که برای مشاهده درون اندام‌ها و حفره‌های بدن و انجام برخی اقدامات تشخیصی یا درمانی به کار می‌رود.
- آنولیت
- محلولی اکسیدکننده که در بخش آند سلول الکترولیز از آب‌نمک رقیق تولید می‌شود و اسید هیپوکلرو عامل اصلی گندزدایی آن است.
- آنژیوگرافی
- تصویربرداری از رگ‌های خونی با تزریق ماده حاجب و استفاده از اشعه ایکس، سی‌تی‌اسکن یا ام‌آرآی.
ا
- اباتمنت ایمپلنت
- قطعه‌ای اتصالی که روی ایمپلنت دندانی پیچ یا متصل می‌شود و رابط میان ایمپلنت و روکش یا پروتز دندانی است.
- اتورفرکتومتر
- دستگاهی رایانه‌ای که با تاباندن نور به چشم و تحلیل بازتاب آن، عیب انکساری چشم را به‌طور عینی و خودکار اندازه‌گیری می‌کند.
- اتوکلاو
- دستگاهی که با بخار آب تحت فشار و دمای بالا، ابزار و مواد مقاوم به حرارت را استریل می‌کند.
- استئواینتگریشن (یکپارچگی استخوانی)
- اتصال مستقیم ساختاری و عملکردی میان استخوان زنده و سطح یک ایمپلنت باربر، بدون واسطه بافت نرم.
- استاندارد ISO 13485
- استاندارد بین‌المللی که الزامات سیستم مدیریت کیفیت را برای سازمان‌هایی که در طراحی، تولید، توزیع یا خدمات تجهیزات پزشکی فعالیت می‌کنند، تعیین می‌کند.
- استریلیزاسیون
- فرایندی که همه اشکال حیات میکروبی، از جمله اسپورها، را از ابزار و سطوح از بین می‌برد.
- استپلر جراحی
- ابزاری جراحی که با قرار دادن ردیف‌هایی از منگنه‌های کوچک، بافت‌ها را می‌بندد یا به هم متصل می‌کند و در برخی انواع، هم‌زمان بافت را برش می‌دهد.
- اسلیت لمپ
- میکروسکوپ دوچشمی با پرتو نور باریک و قابل‌تنظیم که برای معاینه بزرگ‌نمایی‌شده بخش قدامی چشم و، با عدسی‌های کمکی، ساختارهای خلفی آن به کار می‌رود.
- اشباع اکسیژن خون (SpO2)
- درصد تخمینی هموگلوبین اشباع‌شده با اکسیژن در خون شریانی که به‌صورت غیرتهاجمی و معمولاً با پالس اکسیمتر اندازه‌گیری می‌شود.
- الکتروکاردیوگرافی (نوار قلب)
- ثبت فعالیت الکتریکی قلب به‌وسیله الکترودهایی که روی پوست قرار می‌گیرند، برای بررسی ریتم و هدایت الکتریکی قلب.
- ام‌آرآی
- روش تصویربرداری که با استفاده از میدان مغناطیسی قوی و امواج رادیویی، بدون پرتو یونیزان، تصاویر دقیقی از بافت‌های نرم و اندام‌های بدن تولید می‌کند.
- اکسیژناتور
- جزئی از مدار گردش خون خارج‌بدنی که از طریق یک غشا، اکسیژن را به خون اضافه و دی‌اکسید کربن را از آن خارج می‌کند.
- ایمپلنت دندانی
- پایه‌ای معمولاً از جنس تیتانیوم یا زیرکونیا که در استخوان فک قرار می‌گیرد تا جایگزین ریشه دندان شود و از روکش، بریج یا دندان مصنوعی پشتیبانی کند.
ت
- تروکار
- ابزاری جراحی که در جراحی‌های کم‌تهاجمی، دریچه ورود ابزار و دوربین به حفره بدن را ایجاد می‌کند.
- توکسین بوتولینوم
- پروتئینی عصبی که با مهار آزادسازی استیل‌کولین در محل اتصال عصب و عضله، سبب شل شدن موقت عضله می‌شود و در پزشکی و زیبایی به‌صورت تزریقی کاربرد دارد.
د
- دستگاه الکتروسرجری (کوتر)
- دستگاهی که با جریان الکتریکی با فرکانس بالا، بافت را برش می‌دهد یا با انعقاد آن، خونریزی را کنترل می‌کند.
- دستگاه بیهوشی
- دستگاهی که مخلوط دقیقی از اکسیژن، هوا و گازها یا بخارهای بیهوشی را تهیه و به بیمار می‌رساند و معمولاً دارای ونتیلاتور و سامانه پایش است.
- دستگاه قلب و ریه
- دستگاهی که در طول جراحی قلب باز، وظیفه پمپاژ خون و تبادل گازهای قلب و ریه‌ها را به‌طور موقت بر عهده می‌گیرد.
- دفیبریلاتور
- دستگاهی که با اعمال شوک الکتریکی کنترل‌شده به قلب، برای پایان دادن به برخی آریتمی‌های تهدیدکننده حیات مانند فیبریلاسیون بطنی به کار می‌رود.
- دفیبریلاتور خودکار خارجی (AED)
- دفیبریلاتور قابل‌حملی که ریتم قلب را به‌طور خودکار تحلیل می‌کند و با راهنمایی صوتی و تصویری، امکان اعمال شوک را حتی برای افراد غیرمتخصص فراهم می‌کند.
- دماسنج دیجیتال
- دماسنجی که با حسگر الکترونیکی، دمای بدن را از راه دهان، زیر بغل، مقعد، گوش یا پیشانی اندازه‌گیری و به‌صورت عددی نمایش می‌دهد.
ر
- رادیوویژوگرافی (RVG)
- سامانه رادیوگرافی دیجیتال داخل‌دهانی که به جای فیلم از حسگر الکترونیکی استفاده می‌کند و تصویر را بلافاصله روی رایانه نمایش می‌دهد.
- رادیوگرافی
- تصویربرداری دوبعدی از ساختارهای داخلی بدن با عبور دادن اشعه ایکس از بدن و ثبت آن روی فیلم یا آشکارساز دیجیتال.
- رادیوگرافی داخل‌دهانی
- تصویربرداری رادیوگرافی که در آن گیرنده تصویر (فیلم یا حسگر) در داخل دهان قرار می‌گیرد؛ مانند رادیوگرافی‌های پری‌اپیکال و بایت‌وینگ.
ز
- زیست‌سازگاری
- توانایی یک ماده یا وسیله پزشکی برای ایفای عملکرد خود در تماس با بافت‌های بدن، بدون ایجاد پاسخ زیستی نامطلوب یا نامتناسب.
س
- سرنگ پمپ
- نوعی پمپ انفوزیون که با حرکت کنترل‌شده پیستون سرنگ، حجم‌های کوچک دارو را با دقت بالا تزریق می‌کند.
- سونوگرافی (اولتراسوند)
- روش تصویربرداری پزشکی که با ارسال امواج صوتی با فرکانس بالا به بدن و ثبت بازتاب آن‌ها، بدون استفاده از پرتو یونیزان، تصاویر لحظه‌ای از اندام‌ها و بافت‌های داخلی ایجاد می...
- سونوگرافی داپلر
- روشی در سونوگرافی که با سنجش تغییر فرکانس امواج بازتابیده از گلبول‌های قرمز در حال حرکت، جهت و سرعت جریان خون را ارزیابی می‌کند.
- سی‌تی‌اسکن
- روش تصویربرداری که با چرخش لوله اشعه ایکس به دور بدن و پردازش رایانه‌ای داده‌ها، تصاویر مقطعی و سه‌بعدی از بدن تولید می‌کند.
ف
- فشارسنج
- دستگاه اندازه‌گیری فشار خون شریانی که از یک کاف بادی و یک فشارسنج جیوه‌ای، عقربه‌ای یا دیجیتال تشکیل شده است.
- فیلر پوستی
- ماده‌ای قابل‌تزریق که برای بازگرداندن حجم، پر کردن چین‌وچروک یا فرم‌دهی به نواحی صورت در زیر پوست تزریق می‌شود.
ل
- لارنگوسکوپ
- ابزاری دارای تیغه و منبع نور که برای مشاهده حنجره و تارهای صوتی، به‌ویژه هنگام لوله‌گذاری داخل نای، به کار می‌رود.
- لاپاراسکوپی
- روش جراحی کم‌تهاجمی که از طریق برش‌های کوچک و با کمک دوربین (لاپاراسکوپ) در حفره شکم انجام می‌شود.
- لید نوار قلب
- هر یک از نماهای الکتریکی قلب در نوار قلب که از اختلاف پتانسیل میان الکترودهای مشخص به دست می‌آید؛ نوار قلب استاندارد دوازده لید دارد.
م
- مانیتور علائم حیاتی
- دستگاهی که علائم حیاتی بیمار مانند نوار قلب، ضربان قلب، فشار خون، اشباع اکسیژن، تعداد تنفس و دما را به‌طور پیوسته اندازه‌گیری و نمایش می‌دهد و در صورت خروج مقادیر از محدو...
- مه‌پاشی (فاگینگ)
- روشی برای گندزدایی فضاها و سطوح که در آن محلول گندزدا به‌وسیله دستگاه به قطرات بسیار ریز تبدیل و در هوا پراکنده می‌شود.
- مکمل غذایی
- فرآورده‌ای خوراکی، مانند ویتامین، مواد معدنی، اسیدهای آمینه یا عصاره‌های گیاهی، که برای تکمیل رژیم غذایی عرضه می‌شود.
ن
ه
- هایفو (HIFU)
- فناوری‌ای که امواج فراصوت را در عمق مشخصی از بافت متمرکز می‌کند تا بدون برش پوست، گرمای موضعی کنترل‌شده ایجاد کند؛ در پزشکی زیبایی برای سفت‌کردن و لیفت پوست به کار می‌رود...
- هموگلوبین A1c
- شاخصی آزمایشگاهی که درصد هموگلوبین متصل به گلوکز را نشان می‌دهد و میانگین قند خون در حدود دو تا سه ماه گذشته را منعکس می‌کند.
- هولتر مانیتور
- دستگاه قابل‌حملی که نوار قلب را معمولاً به مدت ۲۴ تا ۴۸ ساعت یا بیشتر، در حین فعالیت‌های روزمره، به‌طور پیوسته ثبت می‌کند.
- هیالورونیک اسید
- پلی‌ساکاریدی که به‌طور طبیعی در پوست، مفاصل و بافت همبند وجود دارد و توانایی بالایی در نگه‌داشتن آب دارد؛ شکل کراس‌لینک‌شده آن رایج‌ترین ماده سازنده فیلرهای پوستی است.
- هیستروسکوپی
- مشاهده مستقیم حفره رحم با ابزاری باریک و مجهز به دوربین (هیستروسکوپ) که از طریق دهانه رحم وارد می‌شود و برای تشخیص یا درمان به کار می‌رود.
و
- ونتیلاتور
- دستگاهی که با رساندن گاز تنفسی به ریه‌ها، تنفس بیمار را به‌طور کامل یا نسبی به‌صورت مکانیکی پشتیبانی می‌کند.
- ویدئو لارنگوسکوپ
- لارنگوسکوپی که با دوربین کوچکی در تیغه، تصویر حنجره را روی صفحه‌نمایش نشان می‌دهد و مشاهده غیرمستقیم راه هوایی را هنگام لوله‌گذاری ممکن می‌سازد.
پ
- پالس اکسیمتر
- دستگاهی غیرتهاجمی که با عبور دادن نور از بافت، معمولاً نوک انگشت، میزان اشباع اکسیژن خون (SpO2) و تعداد ضربان نبض را اندازه‌گیری می‌کند.
- پایش مداوم قند (CGM)
- سامانه‌ای که با حسگری کوچک در زیر پوست، سطح گلوکز مایع میان‌بافتی را در طول شبانه‌روز به‌طور پیوسته اندازه‌گیری و روند تغییرات آن را نمایش می‌دهد.
- پرفیوژن
- در جراحی قلب، به‌کارگیری گردش خون خارج‌بدنی با دستگاه قلب و ریه برای حفظ گردش خون و اکسیژن‌رسانی به بدن در طول عمل؛ در معنای عام، جریان خون از میان بافت‌ها.
- پمپ انفوزیون
- دستگاهی که مایعات، داروها یا مواد مغذی را با سرعت و حجم کنترل‌شده وارد بدن بیمار می‌کند.
ک
- کاتتر PICC
- کاتتر وریدی مرکزی که از طریق یک ورید بازو وارد و نوک آن در ورید بزرگ نزدیک قلب قرار می‌گیرد.
- کاتتر قلبی
- لوله باریک و انعطاف‌پذیری که از طریق رگ خونی به سمت قلب هدایت می‌شود تا برای تشخیص یا درمان، فشارها اندازه‌گیری، ماده حاجب تزریق یا اقدامات مداخله‌ای انجام شود.
- کالیبراسیون
- مقایسه مقادیر نشان‌داده‌شده یک دستگاه اندازه‌گیری با یک مرجع استاندارد معلوم و در صورت لزوم تنظیم آن، تا اطمینان حاصل شود که اندازه‌گیری‌ها در محدوده دقت مشخص قرار دارند.
- کانولای وریدی
- لوله باریک و انعطاف‌پذیری که برای تزریق مایعات و داروها یا خون‌گیری در ورید محیطی قرار داده می‌شود.
- کاپنوگرافی
- پایش و نمایش غلظت یا فشار جزئی دی‌اکسید کربن در هوای بازدمی که معمولاً به‌صورت منحنی موجی (کاپنوگرام) و مقدار انتهای بازدمی (EtCO2) نشان داده می‌شود.
- کد IRC
- کد شناسه‌ای که سازمان غذا و دارو برای فرآورده‌های سلامت‌محور مجاز در ایران، از جمله تجهیزات پزشکی، صادر می‌کند و برای استعلام ثبت و اصالت کالا به کار می‌رود.
- کرایولیپولیز
- روشی غیرجراحی برای کاهش موضعی چربی زیرپوستی که در آن سرمای کنترل‌شده سبب آسیب و حذف تدریجی سلول‌های چربی می‌شود.